TÜRKİYE’DE
YENİ BİR İZLEME ÖLÇÜM ARAŞTIRMASI
İÇİN ÖRNEKLEM SEÇİMİ KRİTERLERİ:
KİŞİ Mİ, HANEHALKI MI?
Prof. Dr. Veysel Batmaz
Televizyon
ve Radyo mecralarının reklam taşıyıcısı olarak kullanımı ve
programlama-içeriklerinin doldurulması açısından en önemli göstergelerden biri
rating’dir. Genel olarak Audience Ratings ya da Audience Measurements olarak
literatürde adlandırılan bu faaliyet, televizyon ve radyolar (hatta,
audio-video kaset, Internet, CD ve benzeri elektronik iletim ve kayıt
yollarının hepsi) için, hayati öneme sahip enformasyonu –data’yı-- ,
programcılara-yapımcılara ve reklamverenlere ulaştırır. Bu ölçüm sadece reklam
vermek ve program yapmakla kısıtlı kalmayan bir öneme sahiptir; aynı dili
konuşan insanları kapsayan ulusal bir kültürü yaratmak açısından da dikkat edilmesi
gereken önemli bir göstergedir.
Bugüne
kadar geçen 80 yıllık izleme ölçümü araştırmaları tarihinde odaklaşılan
hanehalkının [aile bireylerinin] temel ölçüm birimi olarak kullanıldığı bir
aile-merkezli ölçüm modeli oluşmuştur. Bu nedenle de, bu araştırmaların alan
uygulamalarında örneklem seçimi hane bazında yapılagelmiş ve hane dışında
televizyon izlemenin ölçülemediği ve bu nedenle de eleştirilen genel
kullanım-data analizi modeli ortaya çıkmıştır.
Ancak, bu araştırmalarda amaç,
örneklem hane bazında da olsa, izlenmek ve ölçülmek istenen davranış kişinin
televizyon izleme süresi ve davranışıdır, dolayısıyla hanehalkından yola
çıkılarak kişilerin izleme davranışlarını ölçmeye doğru giden bir seyir
izlenmektedir.
Kısaca amaç, medya ölşümlerinin
tümünde ister hane içinde veya dışında, kişilerin mecra (televizyon) izleme
davranışlarını saptamaktır.
Bu nedenle, kişiyi baz alan bir
örneklem planının metodolojisini geliştirmek gereklidir.
Bu konuda bir çok öneri
geliştirilmiştir.
En son önerilerden biri set-meter
(televizyon alıcısı metresi) ölçümleri yapmaktır. Burada amaç, her bir hanenin
televizyon alıcılarının bulundukları mekanlardan (oturma odası, çocuk odası,
mutfak, ebeveyn yatak odası, vs.) yola çıkarak burada bulunması olası kişilerin
demografik değişkenlerine göre bir dağılım yapmaktır.
Aşağıda bu konuda en son
önerilerden birinin özet makalesini bulacaksınız:
The
Case for VPVH (Viewers-Per-Viewing-Households) Modeling
by
Erwin Ephron, Partner, Ephron, Papazian
& Ephron ,
US BBDO , US
Presented
at the ARF-ESOMAR Worldwide Electronic and Broadcast Audience Research
Conference, May 2000
To date, work on viewer modeling has
been driven by the need for larger local-market meter panels to measure cable,
but it is a broader issue. Media-mix requires integrating a TV meter into
single-source. This can only be achieved through a set-meter panel and viewer
modeling.
The authors have reported earlier on
three experiments in viewer modeling using SMART and Nielsen data. The results
were encouraging.
This paper presents a more
sophisticated plan for modeling program viewer audiences from household tuning
data, using the characteristics of the panel household, including number, age
and sex of household members, (and in the future, the number and location of TV
sets), to model viewers-per-viewing-households (VPVH).
The work was done using Kevin Killion’s
T-View optimizer as the analysis tool to access the Nielsen respondent
database.
The
Research Issues
There are big problems in TV audience
research. Today’s many channels result in smaller ratings, shorter interval
tuning and viewer confusion. This means the diary does not work. You need a
meter to measure TV and you need larger samples.
The response problem is equally acute. Households and persons are difficult to
recruit, because installing a peoplemeter is invasive, pushing buttons is a
nuisance — and people are tired of being hit-on by telecoms, banks and
researchers.
Peoplemeter panels are probably a dead
end for television measurement. They limit sample size because they cost too
much to operate and get poor cooperation because they are intrusive and
demanding. Counting refusals and mechanical problems in cooperating households,
the Nielsen NTI response-rate (%
cooperation x % in-tab) is now below 40%.
The
Economic Issues
As we have written earlier, any good
research design puts the dollars where the variability is. In taking a medical
history, the doctor notes the patient’s height and weight, but does not bother
counting toes. In finance the principle is called "working to the left of
the decimal" — spending the dollars where they will have the most effect.
Because of the fragmenting structure of TV viewing, intelligent management of research
dollars calls for large, market-by-market set meter samples with
viewers-per-viewing-households modeled from smaller sample survey data.
By far the greatest variability in
audience measurement is in the program selected. In a 60-channel universe,
whether or not the household is tuned to a specific channel at a specific time
is by far the most important piece of information to have for estimating the
viewing audience. This is what a set meter provides.
The variation in viewers-per-set is
more predictable. It is limited by who resides in the household, the set being
used and the program and time-period. If it is a single person household, that
person is most likely viewing when the set is tuned. When there are several
household members, location of set, time-period and program content can also
help to identify probable viewers. If the set in the kid’s room is tuned to the
Cartoon Channel, the kid is most likely watching. If it is Oprah on the kitchen set, it is most likely the woman. If it is NFL
football in the family room, it is most likely the man. (This is not based on
sexist attitudes, but on empirical evidence.)
All of this information can be
collected from a set-meter panel.
The
Planning Issues
A peoplemeter panel can only be used to
measure TV, but our media planning priority is media mix. We need good
cross-media duplication data. Peoplemeter panels cannot provide it, because we
dare not ask panel members for other media information. Their cooperation is
too fragile.
That is the planning dilemma.
Fragmented TV can only be measured with a meter panel, but the peoplemeter
cooperation problem rules-out measuring anything else. The solution is to
introduce a passive meter, which will let us survey the TV panel for
information on things like magazine reading, Internet use or product purchase.
The
Case for Set Meters
Set meter panels are also a
cost-effective solution to sweeps-related problems since they provide
continuous measurement. They can be used to create a single national/local
database for planning and optimization. Additionally they permit TV meter-based
single source measurement for product purchase (as has been demonstrated by
Nielsen in the United States United
Kingdom
The limitation of a set meter panel is
it does not measure viewing, but that is surmountable. It is practical to
estimate viewers from set tuning data with close to peoplemeter accuracy,
because we know who is in each panel
household and we know which set is
being used.
A target demo, like men aged 18 - 49
years, can be estimated for a program (such as Monday Night Football) from the household tuning records provided
by the set meter.
In this example, there are:
•12,000,000 million tuned households,
•6,920,000 with a male resident aged 18
- 49 years; and
•330,000 of these are one person
households.
All this information comes directly
from the set meter panel, (in this case, tuning data from a random half of the
Nielsen national peoplemeter panel), so through editing rules, not modeling, we
have identified 330,000 male viewers aged 18 - 49 years. We have also
eliminated 5,080,000 tuned households that could not have a male aged 18 - 49
viewing, by our ground rules.
The viewers we have to model are males
aged 18 - 49 (M18 - 49) in the remaining 6,590,000 larger tuned households with
a (M18 - 49) household member.
The modeled viewers-per-viewing-household for this group, obtained from
national peoplemeter data from the other half sample, is 0.71. (Lacking
peoplemeter data, other sources, like Adcom’s "Viewer Validation Log"
could be used.)
This generates 4,680,000 male viewers
aged 18 - 49. Therefore the total M18 - 49 viewers for Monday Night Football is 330,000 single member households and
4,680,000 modeled viewers. This totals 5,010,000 M18-49, which results in a
viewers-per-viewing-household estimate of 0.42 and an 8.1 national demo rating.
To validate the model, these estimates
(based on a random half of the NTI sample) are compared to the actual
peoplemeter viewer estimates produced by the other half of the sample.
In this case the peoplemeter
half-sample generated a viewers-per-viewing-household M18 - 49 of 0.38,
(compared to the modeled half-sample’s viewers-per-viewing-household of 0.42).
That is a viewer projection of 4,560,000 and a rating of 7.4. One additional
comparison helps make the case. When we again divide the peoplemeter sample in
half, the Monday Night Football VPVH
estimates for the two half-samples are 0.37 and 0.43.
The difference is sampling error. A
four-way data comparison: half-sample modeled, VPVH 0.42; remaining
half-sample, VPVH 0.38; another half-sample peoplemeter, VPVH 0.37; and its
remaining half-sample, VPVH 0.43, shows the modeled viewer estimate is
indistinguishable from a peoplemeter viewer estimate taken from a similar size
sample. Although one example hardly represents validation, it demonstrates the
validation process with an encouraging result.
The viewers-per-viewing-household
estimate for the two-and-more member households containing the demo member is
the largest source of potential error. In the future we can again refer to
panel information to improve the model, based on the assumption that if more demo households are tuned, more demo
members are viewing within those households. In other words, the higher the
composition of the household demo group, the higher the VPVH
(viewers-per-viewing-household) within that group.
To do this we would start with the
national demo VPVH value among two-plus-member demo households for the time
period from peoplemeter data, and adjust that value up, or down, for the model,
using the set meter panel comp of demo households tuned to the program, divided
by the set meter panel comp of demo households tuned to the time period. A
higher index indicates a higher VPVH.
How will modeled viewer estimates
compare to peoplemeter viewer estimates? We believe they will be very close,
since some of the viewers are calculated directly from the household tuning
data and the balance modeled only for the relevant demo households.
It will also be arguably better than
local peoplemeter data, since the set meter panel can be considerably larger
and the response rates better.
Summation
New ideas in advertising planning are
moving us from planning-by-medium to media mix. New systems for advertising
accountability need single-source media and product purchase data.
The peoplemeter panel is a dead-end for
media or accountability measurements. It is plagued by small samples and low
response rates — and cooperation is too fragile for it to be used for single
source.
The industry’s best answer to audience
fragmentation is data integration and for that we need measurement systems that
are more inclusive. A peoplemeter panel can measure only television. A set
meter panel can measure much more.
Yukarıdaki makalede de
anlatıldığı gibi, people-meter olarak kullanılan günümüzdeki yagın olarak tüm
dünyada ölçüm teknolojisi, amaçlanan kişsel izleme davaranışlarını ortaya
çıkartmakta yetersizdir.
Buna, Türkiye’de kullanımı
açısından, AGB’nin kullandığı ölçüm teknolojisi ve kullandığı TVM2 model peole
meter’lar güzel bir örnektir. Bu aletler “televizyon alıcısının tunerine
takılan bir "sonda" aracılığı ile belirli bir frekansa (dolayısıyla
da kanala) ayarlamak için gerekli olan voltajı ölçmektedir. Voltaja ilişkin
veri belirli bir kanala ilişkin program verisi olarak kabul edilmektedir.
Halbuki her bir televizyon programı değişik kanallardan yayınlanabilir ve
televizyon cihazı sahipleri değişik değişik programları değişik kanallarda
"hafızaya" alabilir. Ayrıca bir televizyon programı, vericilerinin
yayın frekanslarını çeşitli nedenlerle değiştirebilir. Bu sorunları çözmek için
geliştirilen ve tunerin de people meter içine dahil ederek kanal seçiminin
people meter aracılığıyla yapılması yöntemi ise, televizyon izleyicilerinin
alışkanlıklarına müdahale olarak değerlendirilmiş ve denetim kuruluşlarınca
tavsiye edilmeyen bir teknoloji olarak belirlenmiştir.” Konunun uzmanlarından
Prof. Dr. Ümit Atabek’in (Bkz. “İzleyci Araştırmaları ve Yeni Tasarımlar:
Teknoloji ve Metodoloji İlişkisi”, Felsefe ve Kamusal İletişim Politikaları
Merkezi, Yayın No: 4, Nisan 2003, fotokopi çoğaltım) adlı makalesi, AGB’nin ve
genel olarak people-meter’ların neyi ölçtüklerini bilimsel kanıtlarla
sergilemektedir.
People-meter’in tüm dünyada
genel olan teknolojik sorunlarının yanısıra, TİAK-AGB televizyon izleme
ölçümünün Türkiye’deki uygulanması, teknik şartnamesi, abone sözleşmesi,
denetçinin görevleri ve herşeyden önce de araştırma dizaynı (research dizayn)
açısından da büyük sorunlara sahiptir. Bu sorunlardan bir kaçını aşağıdaki
tarihinde Radikal İki’de yayınlanan
makalem açıklık getirmektedir:
15 MİLYON İZLEYİCİLİ POPÜLER “İKİNCİ BAHAR”
Prof. Dr. Veysel Batmaz
Radikal
İki, 4 Şubat 2001’de kısaltılmış olarak yayınlandı
Bir
televizyon dizisinin 15 milyon adet izleyicisi olursa ve bu dizi son episodu
bakımından % 70 kapsanma payına sahipse, entellektüellerimizle birlikte
bilimadam ve kadınlarımız bu diziyi popüler kültür nesnesi olarak eleştirme ve
inceleme konumundadırlar.
Diziyi “izlemeseler” bile, “milli dizimiz olarak kabul gören” ve “sihirli
bir çekim gücüne sahip” olan bu dizinin bir “büyük popüler kültür ayini”yle
sonuçlanan kutsanması hakkında söz söylemeleri gereklidir.
Kanımca, İkinci Bahar adlı dizi ile ilgili ‘medyadaki kapsanma
büyüklüğü’nün dayanılmaz gücü karşısında halk (popülasyon) tarafından “linç
edilen bir sosyologun” korunması çerçevesinde ve haddizatında bu linç’i
oluşturmuş bulunan Ali Kırca ve saz heyetinin olaya nasıl da “yanlış” ve
yüzeysel baktıkları konusunda fikir adamlarımızın fikir beyan etmelerinin, iki
aydır Radikal İki’de süren popüler
kültür tartışmasının benim tarafımdan savunulan “medya popüler kültürü gizler”
tezi ile yakından ilişkisi vardır.
İki ay kadar önce popüler kültür tartışması başlayan Radikal İki’de, popüler kültür üzerine (tartışmaya doğrudan
katılsın katılmasın) yazılanların (İkinci Bahar üzerine yazılanlar dahil)
ironik olarak geldiği nokta, üç-beş kitap okuyarak spekülasyon yapmayı bilimsel
analiz; edebi hipotezler sunmayı ve nasıl çevrildikleri belli olmayan ağır ve
yabancı eserlerden devşirilen bilgileri eklektik olarak (yani spekülatifçinin
deyişiyle “teorik” olarak) birleştirmeyi bilimsel ciddiyet; medyada kapsanma
büyüklüğünü de popülerlik zanneden bir anlayışlar manzumesinin tabii sonucudur.
Hem benim açımdan tartışmayı başka mecralarda devam
ettirmek için bu mecrada noktalamak, (tartışma www.medyapoliten.org sitesinde devam
edecek) hem de sosyal bilimsel alanda (özellikle de iletişim ve kültür
alanlarında) kitap okumanın dışında (ki, bunun da ne kadar ciddi ve yaygın
yapıldığı konusunda bir çoğumuz kuşkuluyuz) çok eksiğimizin olduğunu vurgulamak
için elde hazır bir materyal olarak bulunan İkinci Bahar gibi “milli” ve
dolayısıyla mümtaz bir dizinin özelinde “medya kültürü/popüler ‘olan’ kültür”
arasındaki farkı anlatmak amacıyla bazı amprik konulara değinmek istiyorum.
İlk önce bazı spekülatif değinmelere değineyim:
“İkinci Bahar kaybolan bir hayatın değerlerini bize hatırlatmakta” mıydı acaba?
Kim saptıyor bunu? Nasıl saptıyor? Yoksa kaybolduğunu zannettiğiniz hayat hiç
olmamış mıydı? Ya da, bu tür hayatlar, dizi hatırlatmamış bile olsa, bir
yerlerde “gerçekten daha gerçek” olarak yaşanıyor mu? Kaybolmamış olması mümkün
mü? Yoksa, roman/dramatik program, hiç olmamışın, olması mümkün olduğu veya
olmuş olanın olmadığı gibi bir tasviri mi? Lukacs bu konuda ne der? Mitoloji
nedir? Barthes bu konuda ne der? Tiyatroda büyük oyunculuk, sinemada oyunculuk
nedir? Brecht bu konuda ne der? Soruları, hem popüler zannedilen bir drama
için, hem de dramaturji açısından, çoğaltmak mümkün. Cevapları bulmak ise
Siyaset Meydanı izlemekle olacak iş değil. Karmaşık kitapları eklektik bir
biçimde ve spekülatifçi maharetiyle yutmakla da olmaz. Edebi hipotezlerle “gerçeği
daha gerçek” yapmakla da… Eminim, dizinin çekildiği mekan olan Samatya’yı,
gerçekten o hayatın mekanı olduğu sanısı ile semtin nüfusunun minare sayısına
bakarak “büyük bir çoğunlukla” müslüman olduğu zehabına kapılan Ali Bulaç gibi
“demokrat” müslümanların, babasının adı Zülfikar, kendi adı da Ali Haydar olan
bir Türk’ün yer aldığı bir drama’da, “neden hiç kimse camiye gitmiyor” gibi
sorularla mücehhez müteffekkirler bu konuda daha fetretli efkara bizleri
kavuşturacaklardır. Spekülatif düşünülecekse, işte böyle düşünülmelidir.
Şimdi gelelim, bir iki yazıdır vurgulamaya çalıştığım
popüler kültürün amprik tarafına. Kitle kültürünün boyunduruğu altındaki
popüler olan kültürün en fazla boğulduğu yer medya dediğimiz kitle iletişim
araçlarıdır. Bunun için “medya popüler kültürü gizler” dedim. Bu şu
demektir: medya (popüler) olmayanı
abartır. (Bkz: Kültürel Göstergeler Projesi). Buna en güzel örnek moda’dır.
Moda’nın kendisi medyadır. Bu medyayı Siyaset Meydanı ile karıştırmamak lazım.
Moda’nın oluşumu, medya kültürünün oluşumunun tam tersidir (Bkz: E.
Noelle-Nueman, Sessizlik Helezonu). İşin algısal-kültürel-hegomonik-ideolojik
mekanizmasını merak edenler spekülatifçilere başvurabilirler. Tabii, kitle
üretimi, reklam ve moda arasındaki amprik bağı kurmak da galiba bizim işimiz.
Medyanın boğduğu popüler olan kültürün popülerlik
açısından incelenebilmesi için sayısal büyüklüğünü bilmemiz şarttır. Ya da
medyanın bize sunduğu şeyin popüler olan kültür olup olmadığını saptamamız için
bu kültürel olgunun kaç kişi tarafından izleniyor olduğunun büyüklüğünü
bilmemiz gereklidir.
Bu nasıl saptanır? Bir bilim adamı ve kadını olarak, Sabah gazetesinin verdiği sayısal büyüklükle mi yetineceğiz?
İkinci Bahar’ın o sihirsel büyüsüne kendini kaptırmış 15 milyonluk bir kitlenin
milli hislerle dolu olarak özlemlediği, o yitik ülkenin, o kaybolmuş hayatın
nostaljisinin, bize “kendini başarmış bir kadın” idol tarafından sunularak
biliçaltımızla birlikte gösterişçi tüketim kalıplarımızı okşayan, televizyon
ekranının çizgi ve ışınları vasıtasıyla algımızda yarattığı bilişsel
uyuşukluğun sonuçlarını, McLuhan’cı ya da Adorno’cu bir rehavetle
inceleyebiliriz kuşkusuz. (Ama, bu 15 milyonluk dev kitlenin aynı gün
yayınlanan televoleyi neden izlemediği gibi bir sorunun içinden nasıl çıkacağız?
Yoksa o gün televolesel programları geriye kalan 45 milyon avanak mı
izliyordu?)
Popülerlik her şeyden önce sayısal bir büyüklükse, ve
bu nedenle, Sabah gazetesinin verdiği
sayıyı bir bilim adamı ve kadını kuşkuculuğu ile sorgulayacaksak, ve ondan
sonra düşünüp yazı yazacaksak, nereden başlayalım? İlk önce ATV’nin Türkiye’de
kaç adet televizyon ekranı tarafından izlenebildiği sorusunun cevabına ne
dersiniz? Bu çok temel ve ‘share’ denilen sayının en önemli temeli olan sayıya
“kapsama alanı büyüklüğü” diyoruz ve ülke çapında varolan televizyon
vericilerinin ve uydu yayın kapsama alanlarının bir sonucu olarak bu sayıyı
buluyoruz. Tabii ATV’nin veya RTÜK’ün verici sayısı ve yeri konusunda bize
doğru sayıları vermesi gerekiyor.[i]
Şimdi, bu sayıyı Türkiye’de bulunan televizyon sayısı ile karşılaştırmamız
gerekli. Türkiye’de toplam televizyon sayısı kaç adet? Her hanede en az bir
televizyon olduğu ve satürasyon oranının da % 95 olduğundan yola çıkarak, 10-12
milyon adet değil mi? Bir televizyonu ortalama olarak 3 kişinin aynı anda
izleyebildiğini varsayalım. Bu durumda Türkiye’de bir dakika içinde taş çatlasa
televizyon izleyicisini maksimum miktarı 30-35 milyon olduğu görülüyor. AGB de
zaten 27 milyon kişiye genellenebilecek veriler vermektedir. Şimdi izleyicinin
maksimum miktarını bulduk. ATV’nin de bu nüfusun ancak % 60’ını kapsadığını
şimdilik varsayalım. Bu durumda, ATV’yi
bir gecede en fazla 18-21 milyon kişi izleyebilir, daha fazlası değil. Tabii,
bu 18-21 milyon kişinin önünde, değişik bölgesel ve gelir gruplarına göre, 17
tane ulusal, 1-2 tane bölgesel, 50’ye yakın uydu ve sayısı epeyce olan digital
kanalı seyretme olanağı var. Gelelim işin bir başka püf noktasına. Bu 18-21
milyon kişinin kaç tanesinin televizyonu o saatte açık? Bunu da evde olup da,
televizyonlarını açık tutanların % 80 olduğundan yola çıkarak bulalım: 14.4 ile
16.7 milyon arası. Bu rakam toplam nüfustur. Ayrıca, DİE’nin demografik
bulgularına göre bu sayıdan bebekleri, uyumakta olan çocukları, yaşlıları,
görmeyenleri, o saatte dışarıda eğlencede olanları, çalışanları, defi
hacettekileri, dil sorunu ve/veya yapacak başka güzel işleri olanları ve bu
diziyi izlemeyen entellektüelleri çıkartırsak ( % 30 kadar, belki de daha fazla
bu rakam)[ii]
10-11 milyona düşer. ATV’nin izlenme sayısını bulmak için, bu rakamdan, diğer
kanalları izleyenleri çıkartmamız gerekiyor. 10 milyonu eğer tüm televizyon
kanallarına eşit olarak paylaştırırsak (ortalama 20 kanal) 500 bin kişilik bir
izlenme payına varırız. (Rating verilerini işte bu rakamı temel alarak
sorgulamalıyız.) AGB verilerine, 1900 küsur people-meter’ın genelleme gücü ve
örneklem yapısının demografik değişkenleri temsil etme kuşkusu ile yaklaşacak
olursak ve biz bugüne kadar elde edilen AGB ortalamalarına bakarak
kanallar-arası ortalama share’i % 10
kabul edersek İkinci Bahar’ı, 1-2.5 milyon kişinin izlemiş olabileceğini fakat
bunların da kaç tanesinin yukarıda spekülatifçilerce sayılan özelliklere sahip
olarak izlediklerini bilemeyeceğimizi bulmuş oluruz. (Zaplamaları da hesap
etmemiz gerekli. Allahtan, AGB’nin bize en fazla yardımcı olacağı nokta da bu)
Bu kadar bir büyüklük ve bilemediğimiz etki gücü,
daha başka yığınlarca mesaj içinde eğer yukarıda serzedilen muazzam sonuçları
doğuruyorsa, tabii ki bu konuda, bu diziyi yaratanları ve yayınlayanları
kutlamak gerekiyor.[iii]
Bir toplumun aktif nüfusunun, “en büyük o, başka büyük yok” gibi reklam
martavalları ile zorlanarak, (buna PR diyoruz) en fazla % 10’unun izlediği bir
mesaj üzerine bunca ahkam kesmek ve boydan büyük laflar etmek spekülatif olarak
kurulan pratik (gündelik) hayatımızın gerçekten “kaybolmasına” yol açabilir
uyarısı ile, edebiyatçıları ve spekülatifçileri, herkes herkesi bir şeylere
davet ettiğine göre, medyada kapsanma (medyada yer alma) oranı ile popüler
olarak kültürel etkide bulunma arasındaki ilişkiye eğilmeye davet ediyorum.
Not: Anlaşılan o ki, dizi yerine, Siyaset Meydanı ile meydancısı üzerine
yazı yazanlar da, “çok popüler olan” İkinci Bahar dizisini pek izlememişler.
İzleselerdi, dizinin kurgusu ve dialogları açısından televizyon formatına ve
akış hızına çok aykırı olan bu dizinin başından sonuna kadar, bir milyon
kişininin de altında “izlenebileceğini” düşünebilirlerdi.
Atıf Hoca’ya Not: Yahu, bilmiyor musun Atıf Hoca, rating farklı kanallarda
aynı saatte yayınlanan programları karşılaştırmaya yarar. Bunu bilmeyen Reha
Muhtar’a anlatıyorsun, bari mektup yaz da, biz okumayalım (Hürriyet 21 Ocak 2001). Show Ana Haber’in son 10 programının A/B
grubundaki 7’lik rating’i ile İkinci Bahar’ın aynı gruptaki 23 ratingini
karşılaştırmak için, bu iki farklı saatte, televizyon seyreden A/B grubunun
eşit sayıda ve aynı insanlardan oluşması gereklidir ki aralarındaki fark ortaya
çıksın. Bu da amprik olarak mümkün değil. Reha Muhtar’ın sorusu en hafif
deyişiyle bir tuhaf; senin verdiğin cevap daha da tuhaf. Rating öyle muazzam
bir ampirik ölçü değil. Türkiye’de de nasıl ölçüldüğünü sen de biliyorsun, ben
de… Köşende cevap verirsen, bana da köşeni açman gerekli, ona göre…
_________________________
Yukarıda sunulan çeşitli konu
ile kişilerin belirttiği nedenlerle, yeni bir izleme ölçümünde, hem ölçüm
teknolojisi, hem de örneklem seçimi ve yapısı, people-meter adıyla anılan
teknolojinin üstünde, hem de örneklemin Türkiye’yi temsiliyeti açısından
sorgulanamayacak mükemmellikte olması gerekmektedir. Bu konuda da Bkz: Batmaz
ve Atabek, “Televizyon ve Radyo İzleme Ölçümlerinin Metodolojik ve Teknik
Sorunları Açısından Yeni Ölçme Sistemi Nasıl Yapılandırılacaktır?”, Felsefe ve
Kamusal İletişim Politikaları Merkezi, Yayın No: 2, Şubat 2003, fotokopi
çoğaltım.
17 Ocak 2003
Prof. Dr. Veysel Batmaz
[i] Türkiye’de ulusal televizyonların yasal olarak alan bakımından % 70
kaplama zorunluluğu var (RTÜK Madde 18). Buna rağmen, her ulusal kanal farklı
alanları kapsıyor. Örneğin, TRT 1 Türkiye’nin % 98’ini kapsarken, TGRT % 75’ini
(tahmini) kapsıyor. Diğer kanallar ise çok daha azını. Bütün izlenme hesapları
bu alanların içinde barındırdıkları nüfusa göre yapılmalı. Böyle yapılmazsa,
rating ve share sadece bir televizyon kanalının kendi içindeki programların
birbirleriyle karşılaştırılması için kullanılabilecek ölçüler olur. Atıf
Hoca’ya Not’ta bu husus da gözönüne alınmalı.
[ii] Eldeki AGB verilerine göre bir hesaplama ile, şu sonuç ortaya
çıkıyor: İkinci Bahar ortalama 17 rating aldı. Son episodunun da Sabah gazetesine göre payı (share) 70. Toplam TV izleme
oranı (TVR) bu duruma göre 24 olur. Yani, varolan 100 televizyon kanalının
sadece 24’ü, o gece o saatte açık demektir. Kişi
sayısını bu orandan bulursak 5 milyon kişi yapar. Nereden bakarsanız bakın bu
dizinin son episodunun 15 milyon kişi tarafından izlenmiş olması imkansızdır.
Zaten, AGB de, dizinin 3.3 milyon kişi tarafından izlendiğini yayıyor. Vurgulamam
gerekli bir husus da bu hesaplamaların sadece örnek bir model oluşturmak için
yapıldığıdır. Gerçekleri bilmek için AGB verileri yetersizdir ve başka amprik
veriye de şu anda sahip değiliz. Bir de şunu belirtmekte yarar var: Yukarıdaki
tahmini olarak belirtilen, % 80, 3 kişi ve % 30 sayılarının gösterdiği nüfus
arasında % 10’luk bir “overlap”
olabilir. Bu analiz modelini
değiştirmez.
[iii] 30 milyon kişi tarafından izlenme imkanı olan bir
dizinin, 15 milyon değil de, sadece 1 milyon kişi tarafından izlendiğinin
farkına varırsak, hala o diziye popüler olan bir kültür nesnesi olarak
bakabilir miyiz? Yoksa, medyanın bize, bu popüler kültürdür diye empoze ettiği
bir olgu ile mi karşı karşıyayız?